Թեղենյաց վանք. Գիտության և հավատքի անտառածածկ հանգրվանը
Հայկական ճարտարապետության և մշակույթի պատմության մեջ Թեղենյաց վանքն ունի առանցքային նշանակություն: Գտնվելով Բուժական գյուղից 3 կմ հյուսիս՝ անտառածածկ լեռնային գոտում, այս համալիրը դարեր շարունակ եղել է ոչ միայն հոգևոր աղոթատեղի, այլև նշանավոր կրթական և գիտական օջախ:
Պատմական ուղին և գիտական կյանքը
Վանքի մասին առաջին հիշատակությունները հասնում են VIII դարի սկիզբ, սակայն նրա իսկական ծաղկումը սկսվել է X դարից և շարունակվել մինչև XIV դար: Այստեղ են գործել միջնադարյան Հայաստանի լուսավորյալ դեմքերը.
Սարգիս Իմաստասերը (XII դ.),
Վանական վարդապետը (XIII դ.),
Վարդան Արևելցին (XIII դ.):
Ճարտարապետական համալիրը
Թեղենյաց վանքի հուշարձանախումբը բազմաշերտ է և ներառում է մի քանի կարևոր կառույցներ.
Կաթողիկե եկեղեցի (XII դ.). Համալիրի կենտրոնում գտնվող գմբեթասրահն է, որն առանձնանում է իր բացառիկ ճոխ հարդարանքով: Հատկապես ուշագրավ է բեմի ճակատը, որն ամբողջությամբ պատված է բարդ երկրաչափական և բուսական քանդակներով:
Գավիթ (1207 թ.). Արևմտյան կողմից կից քառասյուն կառույց է, որի շարվածքում սև և կարմիր տուֆի համադրումը հաղորդում է գեղարվեստական յուրօրինակ երանգ: Այն կառուցվել է Վահրամ Չավուշի պատվերով:
Դպրատուն-գրատուն. Կառուցված մուգ կարմիր տուֆից, այս շինությունը եղել է վանքի մտավոր կյանքի սիրտը: Այն ունի շքեղ մուտք և երեք ավանդատներ:
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (VI-VII դդ.). Համալիրի հնագույն հատվածն է, որից պահպանվել են միայն հիմքերը: Այն ներկայացնում է վաղմիջնադարյան քառախորան տիպի կառույց:
Սեղանատուն (XIII դ.). Ուղղանկյուն հատակագծով թաղածածկ կառույց, որը վկայում է վանական միաբանության մեծաթիվ լինելու մասին:
Հնագիտական պեղումները
1979-1989 թթ. իրականացված պեղումների շնորհիվ (Գ. Սարգսյանի ղեկավարությամբ) համալիրը ազատվել է հողաշերտից և մացառներից: Բացվել են Կաթողիկե եկեղեցու, գրատան և մատենադարանի հիմնապատերը, ինչպես նաև բազմաթիվ նվիրատվական արձանագրություններ:
Հնագույն գերեզմանատունը
Վանական համալիրի հյուսիսային մասում տարածվում է միջնադարյան գերեզմանատունը: Այստեղ պահպանվել են XIII-XIV դդ. գեղաքանդակ խաչքարեր և տապանաքարեր, որոնցից հնագույնը թվագրվում է 1090 թվականով (Սարգիս երեցի տապանաքարը):
Այսօր Թեղենյաց վանքը հանդիսանում է հանրապետական նշանակության հուշարձան, որը յուրաքանչյուր այցելուի հնարավորություն է տալիս հպվելու հայկական միջնադարյան մտքի և ճարտարապետության փառահեղ էջերին:
Գործնական տեղեկություն.
Տեղադրություն: Կոտայքի մարզ, Բուժական գյուղից դեպի հյուսիս:
Կոորդինատներ:
40.485122, 44.526224Այցելության խորհուրդ: Ճանապարհը դեպի վանք անցնում է գեղատեսիլ անտառով, ուստի այցը նպատակահարմար է համատեղել քայլարշավի (hiking) հետ: