Բջնիի ամրոց. Պահլավունիների անառիկ հովանին Հրազդանի կիրճում

Հրազդան գետի աջ ափին, անառիկ ժայռերով շրջապատված բարձրադիր հրվանդանի վրա վեր է հառնում միջնադարյան Հայաստանի ամրոցաշինության ամենանշանավոր կառույցներից մեկը՝ Բջնիի ամրոցը: Այն ոչ միայն ռազմական հզորության խորհրդանիշ էր, այլև Պահլավունյաց իշխանական տան ազդեցիկ նստավայրերից մեկը:

Հիմնադրումը և վերելքը

Չնայած ամրոցը հիշատակվում է դեռևս վաղ միջնադարից, դրա իսկական վերելքը սկսվեց X դարում: Պահլավունի իշխանները հիմնովին վերակառուցեցին քարաժայռերի վրա եղած հնագույն ամրությունները՝ այն դարձնելով Բագրատունյաց թագավորության կարևորագույն հենակետերից մեկը: Ամրոցն այնքան մեծ էր, որ գյուղը բաժանում էր երկու հատվածի՝ Մեծ և Փոքր Բջնիի:

Ճարտարապետական և պաշտպանական լուծումները

Ամրոցի կառուցողները հիանալիորեն օգտագործել են տեղանքի բնական պայմանները: Հարավից և արևելքից բերդը պաշտպանված է ուղղաձիգ ժայռերով, իսկ առավել խոցելի՝ հյուսիսային կողմից կառուցվել է որձաքարից և կրաշաղախից պատրաստված հզոր պարսպապատ:

Ամրոցի ներքին կառուցվածքը բաղկացած էր երկու մասից՝ Մեծ և Փոքր բերդերից, որոնք անջատված էին ներքին պարսպով: Այստեղ կային բոլոր կենսական պայմանները երկարատև պաշարումներին դիմակայելու համար.

• Ջրամբար. Բազալտե քարերով կառուցված և սվաղված հսկայական թաղածածկ ջրամբարը:

• Գաղտնուղի. Ստորին բերդի հարավարևմտյան մասում գտնվող կամարակապ գաղտնի ելքը, որը տանում էր դեպի Հրազդան գետի ափը:

Հնագիտական բացահայտումներ

1970-ական թվականների պեղումները (Ի. Ղարիբյանի ղեկավարությամբ) վեր հանեցին ամրոցի իրական շուքը: Բացվեցին IX-X դարերի Սուրբ Խաչ կենտրոնագմբեթ եկեղեցու հիմնապատերը և պալատական շենքը, որը բաղկացած էր երկու թաղակապ դահլիճներից: Գտնված բազմաթիվ կենցաղային իրերը, խեցեղենն ու զենքերը վկայում են բերդատարածքի խիտ կառուցապատման և ակտիվ կյանքի մասին:

Պահպանություն և վերականգնում

Թեև XVI-XVII դարերում ամրոցն ամայացել ու ավերվել էր, 21-րդ դարի սկզբից (2007-2008 թթ.) մեկնարկեցին պարիսպների ամրակայման և վերականգնման լայնածավալ աշխատանքներ: Այսօր Բջնիի ամրոցը շարունակում է մնալ Կոտայքի մարզի ամենաայցելվող և ներկայացուցչական հուշարձաններից մեկը:

Գործնական տեղեկություն

• Տեղադրություն: Կոտայքի մարզ, գյուղ Բջնի (Հրազդանից 15 կմ հեռավորության վրա):

• Կոորդինատներ: 40.458983, 44.652150

• Այցելության խորհուրդ: Ամրոց բարձրանալիս խորհուրդ է տրվում նաև այցելել գյուղում գտնվող Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին (1031 թ.), որը նույնպես Պահլավունիների ժառանգությունն է: