Տիգրանաբերդ. Գեղաշենի լեռնային բարձունքի անառիկ հսկան

Կոտայքի մարզի հնագիտական հարստությունների շարքում առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում կիկլոպյան ամրոցները, որոնք թվագրվում են բրոնզի և երկաթի դարաշրջաններով: Այդպիսի հզոր կառույց է «Բերդ շեն» կամ «Տիգրանաբերդ» ամրոցը, որը գտնվում է Գեղաշեն գյուղի բարձրադիր գոտում:

Աշխարհագրական դիրքը և բնական պաշտպանությունը

Ամրոցը տեղադրված է ծովի մակերևույթից 1900 մ բարձրության վրա գտնվող բլրի գագաթին: Տեղանքի ընտրությունը ռազմավարական է. հարավային, արևմտյան և արևելյան կողմերից այն պաշտպանված է զառիթափ լանջերով, որոնք մասամբ ծածկված են չորրորդական ժամանակաշրջանի լավային հոսքերով և քարացրոններով: Այս բնական արգելքները ամրոցը դարձրել են գրեթե անառիկ:

Ճարտարապետական առանձնահատկությունները

Տիգրանաբերդը կառուցված է կիկլոպյան շարվածքին բնորոշ եղանակով.

• Պարիսպներ. Միջնաբերդի պատերը շարված են տեղական կոպտատաշ բազալտից՝ առանց որևէ կապակցող շաղախի: Պատերի հաստությունը և պահպանված բարձրությունը կազմում են 2-3 մետր:

• Կառուցվածք. Ամրոցն ունի միջնաբերդ, որտեղ նկատելի են օժանդակ շինությունների հետքեր: Հյուսիսային հատվածում պահպանվել են նաև աշտարակավոր արտաքին պարսպի և հին բնակատեղիի մնացորդները:

• Ճանապարհ. Արևելյան կողմից պահպանվել է դեպի ամրոցի մուտք տանող հնագույն ճանապարհը, ինչը հազվադեպ հանդիպող երևույթ է նման հնության հուշարձանների համար:

Հնագիտական արժեքը

Ամրոցի տարածքը (շուրջ 4,2 հա) հարուստ է մակերեսային գտածոներով, մասնավորապես՝ տվյալ ժամանակաշրջանին բնորոշ խեցեղենի բեկորներով: Սակայն առավել ուշագրավ են ամրոցի հարևանությամբ գտնվող դամբարանադաշտերը և 3 քարե ջրհորները: Վերջիններս, լինելով Գեղամա լեռներին բնորոշ եզակի ինժեներական կառույցներ, ամրոցի հետ միասին դեռևս սպասում են համակողմանի գիտական ուսումնասիրության:

Նշանակությունը

«Բերդ շենը» վկայում է այն մասին, որ դեռևս մ.թ.ա. II հազարամյակում այս տարածքը եղել է խիտ բնակեցված և ունեցել է կազմակերպված պաշտպանական համակարգ: Ամրոցը շարունակել է իր գոյությունը նաև միջնադարում՝ ծառայելով որպես ապաստարան և հենակետ:

Գործնական տեղեկություն

• Տեղադրություն: Կոտայքի մարզ, Գեղաշեն գյուղից 2,5 կմ հյուսիս-արևելք:

• Կոորդինատներ: 40.232500, 44.756111

• Այցելության խորհուրդ: Տեղանքը քարքարոտ է, խորհուրդ է տրվում կրել ամուր արշավային կոշիկներ: Բարձունքից բացվում է հիասքանչ տեսարան դեպի Արարատյան դաշտ և Գեղամա լեռներ: