Թեժառույքի վանք. Դարավոր կամուրջ հայ և վրաց մշակույթների միջև

Հայաստանի միջնադարյան հուշարձանների շարքում իրենց ուրույն տեղն ունեն քաղկեդոնական վանքերը, որոնք վկայում են Զաքարյանների դարաշրջանի հոգևոր և

քաղաքական սերտ կապերի մասին։ Այդպիսի եզակի կոթող է Թեժառույքի վանական համալիրը (XII-XIII դդ.), որը գտնվում է Կոտայքի մարզի Մեղրաձոր գյուղի մոտակայքում։

Պատմական ակնարկ

Թեժառույքը կառուցվել է հայոց պատմության ամենահզոր փուլերից մեկում։ Տաճարի հարավային պատին փորագրված վրացերեն արձանագրությունը հավաստում է, որ այն հիմնադրվել է նշանավոր զորավար և պետական գործիչ Իվանե Զաքարյանի (Երկայնաբազուկ) կողմից 1196-1199 թվականներին։ Վանքը եղել է քաղկեդոնականության կարևոր կենտրոն, ինչի մասին են վկայում այնտեղ ամփոփված հայ և վրաց ազնվականների տապանաքարերը։

Ճարտարապետական նկարագիր

Վանական համալիրի գլխավոր եկեղեցին գորշավուն սրբատաշ բազալտից կառուցված միանավ, թաղակապ սրահ է (15,6 x 8,9 մ արտաքին չափերով)։ Կառույցի ներսում զույգ թաղակիր կամարները պահում են ծածկը, իսկ կիսաշրջանաձև խորանի երկու կողմերում տեղադրված են ավանդատները։

Համալիրի տարածքում պահպանվել են նաև այլ շինությունների հետքեր.

• Մատուռ. Եկեղեցուց 15 մետր հարավ գտնվում է XIII-XIV դարերի ուղղանկյուն մատուռը, որից այժմ տեսանելի է խորանի հատվածը։

• Պարիսպ. Եկեղեցու տարածքը նախկինում շրջապատված է եղել ուղղանկյուն պարսպապատով, որի մի փոքր հատվածը դեռ պահպանվում է հարավ-արևելքում։

• Գերեզմանոց. Ցավոք, ժամանակի ընթացքում միջնադարյան գերեզմանոցը մեծապես ավերվել է, սակայն պահպանված տապանաքարերը դեռևս պատմական արժեքավոր տեղեկություններ են հաղորդում։

Տեղադրությունն ու պահպանությունը

Թեժառույքը տեղադրված է բնության գրկում՝ Թեժ գետի աջ ափին, շուրջ 1900 մետր բարձրության վրա։ Խիտ անտառապատ տեղանքը հուշարձանին հաղորդում է լրացուցիչ հմայք և մեկուսացվածություն։ Հուշարձանի պահպանական գոտին զբաղեցնում է 1,3 հեկտար տարածք և հանդիսանում է հանրապետական նշանակության հուշարձան։

Այսօր Թեժառույքը ոչ միայն հոգևոր կենտրոն է, այլև կարևորագույն պատմական վայր, որը ցույց է տալիս միջնադարյան Հայաստանի բազմաշերտ մշակութային և կրոնական կյանքը։

Գործնական տեղեկություն.

• Տեղադրություն: Կոտայքի մարզ, գյուղ Մեղրաձոր (Հրազդանի տարածաշրջան):

• Կոորդինատներ: 40.589167, 44.629333

• Այցելության խորհուրդ: Ճանապարհը դեպի վանք անցնում է գեղատեսիլ անտառով: Խորհուրդ է տրվում կրել հարմարավետ կոշիկներ և վերցնել ջուր: