Կաթնաղբյուր. Սրբազան քարանձավը, որտեղից սկիզբ է առնում գյուղի պատմությունը

Հայկական լեռնաշխարհի յուրաքանչյուր անկյունում բնությունն ու պատմությունը սերտաճել են այնպես, որ հաճախ դժվար է սահմանազատել մեկը մյուսից: Կոտայքի մարզի Կաթնաղբյուր գյուղի արևելյան եզրին գտնվող համանուն սրբատեղի-հուշարձանը հենց այդպիսի մի վայր է, որտեղ բնական քարանձավն ու բխող սառնորակ աղբյուրը դարձել են հազարամյակների հիշողության կրողը:

Աշխարհագրական դիրքը և բնական նկարագիրը

Հանրապետական նշանակության այս հուշարձանը գտնվում է ծովի մակերևույթից շուրջ 1450 մետր բարձրության վրա: Այն իրենից ներկայացնում է բազալտակրաքարային ժայռագոյացության մեջ առաջացած բնական քարանձավ (7 x 3 x 2,5 մ չափսերով), որն ունի արևելք-արևմուտք ուղղվածություն: Քարանձավի աղեղնաձև մուտքը տանում է դեպի մի խորհրդավոր խորշ, որի ներսից դարեր շարունակ բխում է բյուրեղյա ու սառնորակ մի աղբյուր:

Անվանման ծագումն ու հրաշագործության հավատալիքը

Հենց այս աղբյուրն է տվել բնակավայրի անվանումը: Տեղացիների շրջանում այն հնուց ի վեր հայտնի է եղել «Կաթնաղբյուր» անվամբ: Ժողովրդական հավատալիքների համաձայն՝ աղբյուրի ջուրն ունի հրաշագործ հատկություններ. այն համարվել է բուժիչ հատկապես կերակրող մայրերի համար՝ նպաստելով կաթի առատությանը: Այսօր էլ վայրը պահպանում է իր ուխտատեղիի կարգավիճակը, որտեղ մարդիկ գալիս են խաղաղություն գտնելու և սրբազան ջրից ըմպելու:

Նախնադարյան հետքերից մինչև միջնադար

Թեև հուշարձանը պաշտոնապես թվագրվում է XIII-XIV դարերով, հնագիտական գտածոները փաստում են շատ ավելի հին պատմության մասին: 1980-ական թվականներին տարածքից հայտնաբերված վանակատե (օբսիդիան) քարե գործիքները վկայում են, որ քարանձավը ծիսապաշտամունքային նշանակություն է ունեցել դեռևս նախնադարյան ժամանակներից: Սա փաստում է այն մասին, որ սրբատեղին գործել է անընդմեջ՝ հեթանոսական շրջանից մինչև քրիստոնեական միջնադար և մեր օրերը:

Պահպանություն և նշանակություն

Այսօր հուշարձանի պահպանական գոտին զբաղեցնում է շուրջ 0,26 հեկտար տարածք: Այն ոչ միայն պատմական հուշարձան է, այլև կարևոր էկո-մշակութային օբյեկտ, որը ցույց է տալիս, թե ինչպես է հայ մարդը սրբացրել բնությունը՝ աղբյուրն ու քարը դարձնելով հոգևոր կենտրոն:

📍 Գործնական տեղեկություն.

• Տեղադրություն: Կոտայքի մարզ, գյուղ Կաթնաղբյուր (արևելյան մաս):

• Կոորդինատներ: 40.245278, 44.664444

• Նպատակահարմարություն: Հիանալի վայր է թեթև քայլարշավների և պատմա-ճանաչողական այցերի համար: