Պտղնավանք. Ամատունյաց տոհմի հոյակերտ ժառանգությունը

Կոտայքի մարզի Պտղնի գյուղում, հնագիտական ընդարձակ տարածքի կենտրոնում է վեր խոյանում վաղ միջնադարյան հայկական ճարտարապետության եզակի նմուշներից մեկը՝ Պտղնավանքը:

Պատմական ակնարկ և հորինվածք

Տաճարը կառուցվել է VI դարի վերջին – VII դարի սկզբին իշխան Մանուել Ամատունու կողմից։ Այն իրենից ներկայացնում է երկու զույգ մույթերով գմբեթավոր դահլիճի հորինվածք։ Թեև տաճարն այսօր կիսավեր է, սակայն պահպանված հյուսիսային պատը, հարավային պատի արևելյան հատվածն ու գմբեթակիր կամարը թույլ են տալիս պատկերացում կազմել կառույցի երբեմնի հզորության մասին։

Ինքնատիպ պատկերաքանդակներն ու հարդարանքը

Պտղնավանքը համաշխարհային ճարտարապետության մեջ նշանավոր է իր հարուստ և բարձրարվեստ հարդարանքով.

• Մանուել և Սահակ Ամատունիներ. Հարավային մուտքի զարդակամարին պատկերված են եզակի տեսարաններ՝ ձի հեծած և առյուծին նետահարող Մանուել Ամատունին, ինչպես նաև առյուծի դեմ մենամարտող Սահակ Ամատունին։

• Հոգևոր պատկերներ. Շքամուտքի կենտրոնում՝ մեդալիոնի մեջ, քանդակված է Աստվածածինը՝ երկու հրեշտակներով։

• Զարդանախշեր. Տաճարը հարուստ է բուսական և երկրաչափական մոտիվներով, սափորների քանդակաշարով և արմավենու տակ նստած առյուծի պատկերով։

Հետաքրքիր փաստեր

• Տաճարի սրբատաշ քարերի վրա մինչ օրս պահպանվել են միջնադարյան վարպետների բազմաթիվ նշաններ։

• 1930-40–ական թվականներին հուշարձանը ենթարկվել է մասնակի վերանորոգման։