Մայրավանք. Սոլակ գյուղի բարձունքում թառած միջնադարյան գոհարը
Կոտայքի մարզի Սոլակ գյուղի դիմաց վեր հառնող Մայրավանք վանական համալիրը հայ միջնադարյան մշակույթի և ճարտարապետության կարևորագույն հուշարձաններից է։ Այն հայտնի է ոչ միայն իր ինքնատիպ հորինվածքով, այլև իր հիմնադրի՝ Հովհան Մայրավանեցու անվամբ, ով VII դարի հայ նշանավոր հոգևորական և մտավորական գործիչ էր։
Կառուցման պատմությունը
Թեև վանքի նախնական շինությունը հիմնադրվել է VII դարում, ներկայիս Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին թվագրվում է XI–XII դարերով: Կառուցված լինելով ամուր սրբատաշ բազալտից՝ տաճարը դիմակայել է դարերի փորձություններին։ Եկեղեցու արևմտյան պատին պահպանված 1224 թվականի արձանագրությունը կարևոր հենակետ է հուշարձանի պատմության ուսումնասիրության համար։
Ճարտարապետական առանձնահատկությունները
Մայրավանքի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին ներկայացնում է գմբեթավոր դահլիճի հորինվածք։ Կառույցն առանձնանում է հետևյալ տարրերով.
Շքամուտք. Արևմտյան կողմից բացվող միակ մուտքը զարդարված է կիսասյուներով և կրկնակի կամարակապ հորինվածքով, ինչը տաճարին հաղորդում է հանդիսավոր տեսք։
Ավանդատներ. Խորանի երկու կողմերում տեղադրված են երկհարկ ուղղանկյուն ավանդատներ, որոնք ունեն հստակ ճարտարապետական մշակում։
Ճակատային հարդարանք. Արևելյան ճակատը մշակված է հայկական եկեղեցաշինությանը բնորոշ եռանկյունաձև զույգ խորշերով, որոնք ոչ միայն դեկորատիվ են, այլև թեթևացնում են պատի ծանրությունը։
Տեղանքը և հասանելիությունը
Վանքը գտնվում է ռազմավարական և գեղագիտական տեսանկյունից շատ շահեկան վայրում՝ բարձրադիր հարթակի վրա, որտեղից բացվում է ընդարձակ տեսարան դեպի Դալար գետի հովիտը և Սոլակ գյուղը։ Տեղանքը հարմար է թե՛ ուխտավորների, թե՛ էկոզբոսաշրջության սիրահարների համար։
