Չորուտի վանք. Արզականի անտառներում թաքնված միջնադարյան գաղտնիքը
Հայկական լեռնաշխարհի անտառային գոտիներում հաճախ կարելի է հանդիպել վանական համալիրների, որոնք կառուցվել են աշխարհիկ աղմուկից հեռու՝ ապահովելով միաբանների մեկուսացվածությունը։ Այդպիսի կառույցներից է Չորուտի վանքը, որը գտնվում է Կոտայքի մարզի Արզական գյուղի մոտակայքում։
Պատմական վերածնունդ և հայտնաբերում
Չորուտի վանքը երկար ժամանակ գտնվել է ավերակ ու մոռացված վիճակում։ Այն համեմատաբար նոր ժամանակների բացահայտում է հնագիտական տեսանկյունից։ Միայն 1969-1970 թվականներին իրականացված լայնածավալ մաքրման աշխատանքների արդյունքում հնարավոր եղավ հողի և անտառային շերտի տակից դուրս բերել այս խոշոր համալիրի մնացորդները։ Հայտնաբերված նմուշները թույլ տվեցին թվագրել վանքի գործունեությունը XII-XVII դարերով։
Ճարտարապետական առանձնահատկությունները
Համալիրի ավերակները վկայում են միջնադարյան հայ շինարարական արվեստի բարձր մակարդակի մասին։ Ճարտարապետական հորինվածքը և հարդարման նուրբ տեխնիկան մատնանշում են, որ Չորուտի վանքը ժամանակին եղել է ոչ միայն հոգևոր, այլև ճարտարապետական ուշագրավ մի կառույց։ Մաքրման ընթացքում հայտնաբերվել են տասնյակ արձանագրված շինաքարեր, որոնք վիմագրագետ Գ. Սարգսյանի կողմից ուսումնասիրվելուց հետո լույս են սփռել վանքի պատմության վրա։
Տեղանունը և լեգենդը
«Չորուտ» անվանումը հավանաբար ուշ ծագման է, քանի որ հնագույն սկզբնաղբյուրներում այս անունով հիշատակություններ չեն պահպանվել։ Դա թույլ է տալիս ենթադրել, որ վանքն իր ժամանակին հայտնի է եղել այլ անունով, որը կորել է դարերի ընթացքում, իսկ «Չորուտը» ժողովրդական ստուգաբանությամբ անցել է տեղանքին։
Շրջակայքը
Վանական համալիրից մոտ 200 մետր հարավ գտնվում է միջնադարյան գերեզմանոցը։
Տարածքի մեկուսացվածությունը և անտառային դիրքը հուշում են, որ այն ծառայել է որպես մենաստան՝ ուրույն կանոնակարգով և ապրելակերպով։
Թեև Չորուտի վանքը դեռևս կարիք ունի ավելի խորը հնագիտական և պատմական հետազոտությունների, այն այսօր էլ իր ավերակների մեջ պահում է միջնադարյան Հայաստանի հզոր մշակութային շունչը։
Գործնական տեղեկություն.
Տեղադրություն: Արզական գյուղից 5 կմ հյուսիս-արևելք, ճանապարհի աջ կողմում:
Բարդություն: Այցելությունը պահանջում է թեթև քայլարշավ անտառային ճանապարհով:
Այցելության լավագույն ժամանակը: Գարնան վերջից մինչև աշնան կեսերը, երբ անտառը հասանելի է և գեղատեսիլ: