Հավուց թառ. Գառնու ձորի թաքնված գոհարը
Ազատ գետի կիրճի բարձրադիր լանջերին, Խոսրովի անտառ պետական արգելոցի խաղաղության մեջ է գտնվում միջնադարյան Հայաստանի հոգևոր և մշակութային կարևորագույն կենտրոններից մեկը՝ Հավուց Թառի վանքը (X-XVIII դդ.)։
Պատմական ակնարկ
Հավուց Թառը եղել է վաղ միջնադարի հայտնի կրոնական կառույցներից մեկը։ Վանքի մասին հիշատակումները հասնում են մինչև հայոց դարձի ժամանակները, սակայն իր ծաղկումն այն ապրել է 12-13-րդ դարերում։ Ըստ ավանդության՝ վանքը ստացել է իր անունը «հավուց» (թռչունների) պատվին, քանի որ տեղանքն աչքի է ընկել իր հարուստ բնությամբ։
1679 թվականի ավերիչ երկրաշարժից հետո վանքը հիմնահատակ կործանվել է, սակայն հետագայում մասնակի վերականգնվել է Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Աստվածատուր Համադանցու կողմից։
Ճարտարապետական համալիրը
Վանական համալիրը բաղկացած է երկու հիմնական խմբից.
Գլխավոր եկեղեցի (Սուրբ Ամենափրկիչ). Կառուցվել է 1013 թվականին Գրիգոր Մագիստրոսի կողմից։ Այն առանձնանում է իր ճարտարապետական նրբությամբ և հարուստ զարդաքանդակներով։
Սուրբ Կարապետ եկեղեցի. Համալիրի հարավային մասում գտնվող այս եկեղեցին հայտնի է իր գմբեթավոր հորինվածքով և բազմագույն քարերի համադրությամբ (տուֆի կարմիր և սև երանգներ)։
Խաչքարերի պուրակ. Հավուց Թառը հայտնի է իր բացառիկ խաչքարերով, որոնք հայկական միջնադարյան քանդակագործության գլուխգործոցներ են։
Ինչո՞ւ այցելել Հավուց Թառ
Այսօր Հավուց Թառը կիսավեր է, սակայն նույնիսկ խոնարհված վիճակում այն պահպանում է իր վեհությունը։ Այցելությունը վանք վերածվում է իսկական արշավի.
Բնության և պատմության սինթեզ. Ճանապարհն անցնում է Գառնու ձորով, որտեղից բացվում է տեսարան դեպի «Քարերի սիմֆոնիա» և Ազատի կիրճ։
Խաղաղություն. Լինելով մեկուսի վայրում՝ այն կատարյալ է լռության և հոգևոր վերագտման համար։
Լուսանկարչություն. Կիսավեր կամարները, խոտածածկ տանիքներն ու հնամենի քարերը ֆանտաստիկ կադրեր են ստեղծում տարվա բոլոր եղանակներին։
Օգտակար տեղեկատվություն այցելուների համար
Տեղադրություն. Կոտայքի մարզ, Գառնի գյուղից դեպի արևելք։
Ինչպես հասնել. Գառնու տաճարի մոտից սկսվող քայլարշավային արահետով (մոտ 3-4 կմ) կամ ամենագնաց մեքենաներով։
Լավագույն ժամանակը. Գարնան վերջից մինչև ուշ աշուն։
Հավուց Թառը պարզապես հուշարձան չէ, այն Հայաստանի կենդանի պատմությունն է՝ պարուրված անտառների շնչով և հնության խորհրդավորությամբ։